خلاصه و نقد سمفونی مردگان نوشته عباس معروفی
رمان سمفونی مردگان اثر عباس معروفی، در سال ۱۳۶۸ منتشر شده است و داستان یک خانوادهی ۶ نفره را در شهر اردبیل در سالهای جنگ جهانی اول روایت میکند. من این کتاب را به تازگی خواندم و در این نوشته قصد دارم کمی دربارهاش بنویسم.
خلاصه کتاب سمفونی مردگان از عباس معروفی
داستان در حول و حوش دههی ۲۰ تا ۵۰ خورشیدی در شهر اردبیل رخ میدهد و زندگی یک خانوادهی سنتی را روایت میکند: پدر، مادر، سه برادر و یک خواهر اعضای خانوادهی اورخانی هستند. پدر خانواده -که رفتاری مقتدرانه و پدرسالار دارد- یک حجرهی آجیلفروشی دارد؛ پسر بزرگتر یوسف نام دارد که پس از پریدن با چتر (به تقلید از چتربازان جنگ جهانی دوم) زمینگیر میشود؛ پس از او دوقلوها به نامهای آیدا و آیدین هستند که اعمال و رفتارشان مطابق میل پدر نیست؛ و فرزند آخر اورهان نام دارد. آیدا علی رغم مخالفت پدر، با مردی به نام آقای آبادانی ازدواج میکند؛ آیدین نیز برخلاف میل پدر به تحصیل، شاعری و روشنفکری علاقه دارد؛ در این میان تنها اورهان پیرو پدر است و مطابق میل او رفتار میکند. پس از آنکه پدر تمام اشعار و دستنوشتههای آیدین را میسوزاند، آیدین از خانه میرود و ابتدا در یک کارگاه چوببُری و سپس در زیرزمین یک کلیسا به زندگی ادامه میدهد و در آنجا عاشق دختری ارمنی به نام سورمه میشود. در ادامه، آیدین از طریق روزنامه متوجه میشود که خواهرش آیدا در غربت خودسوزی کرده است. پس از مرگ پدر، آیدین بنا به وصیت او به خانه بازگشته و در حجرهی آجیلفروشی مشغول میشود؛ اما اورهان او را مزاحم خود میبیند و به روشهای مختلف سعی میکند او را از میدان به در کند. مرگ سورمه و کارهای اورهان درنهایت سبب بروز افسردگی و جنون در آیدین میشود. پس از مرگ مادر، اورهان یوسف را میکشد و برای کشتن آیدین به قهوهخانهی قدیمی خارج از شهر میرود، ولی بر اثر برف و سرمای شدید خودش میمیرد.
نقد کتاب سمفونی مردگان از عباس معروفی
-
در موسیقی کلاسیک یک سمفونی عموماً دارای چهار بخش به نام موومان هستند؛ عباس معروفی در سمفونی مردگان هم کتاب را به چهار موومان تقسیم کرده است، گویی که با نواختن یک سمفونی داستانش را برای مخاطب میگوید: موومان اول تقریبا شاکلهی اصلی داستان را شامل میشود؛ در موومان دوم گذشتهی خانواده بررسی میشود؛ موومان سوم در درون ذهن مجنون آیدین میگذرد و در آنجا سورمه به صورت خیالانگیز وجود دارد؛ درنهایت موومان چهارم بازگشت به ابتدای داستان است و اتمام آن است.
-
در سمفونی مردگان، نمادگرایی به صورت ضمنی در شخصیتها و رخدادهای داستان وجود دارد؛ مثلاً پدر نماد حاکمیت اقتدارگراست، اورهان نماد طبقه وفادار به سنتها، آیدین نماد طبقهی روشنفکر جامعه، وجود کارخانهها با صاحبان خارجی نماد استعمار و کل خانواده به مثابه جامعهای در حال گذار از سنت به مدرنیته.
-
یکی از نکاتی که بایستی به آن توجه کرد این است که سمفونی مردگان در مجموع رمان سختخوانی است؛ تغییر راوی از اول شخص به سوم شخص زیاد اتفاق میافتد؛ گاهی در یک صفحه یا حتی در چند سطر، زمان و نوع راویِ داستان تغییر میکند. این شکل خاص از روایت، جریان سیال ذهن نام دارد و نویسنده آن را به خوبی در داستان بکار برده است؛ ناگفته نماند که عدهای این سبک را میپسندند و شاید برخی افراد هم آن را نپسندند.
-
بخشهایی از داستان در طول کتاب چندین بار تکرار میشوند. همچنین ترتیب زمانی در داستان به هم ریخته است و داستان بر گذشتهنما (فلشبک) استوار است. داستان در ابتدا پیچیدگیهای زیادی دارد ولی هر چه به انتهای آن نزدیکتر میشویم، پازل تکمیلتر شده و موارد مبهم حل میشوند، هر چند که برخی مسائل تا انتها مبهم باقی میمانند.
آیا شما رمان سمفونی مردگان اثر عباس معروفی را خواندهاید؟ نظرتان دربارهی این کتاب چیست؟
برچسبها:مرتضی اسدی،معرفی کتاب،
